ENGELLİ ÇOCUKLARDA GÖRME
RE/-HABİLİTASYONU,AİLE İÇİ EĞİTİM
DOÇ.DR.NAZAN BAYKAN
AYAN GÖRME MERKEZİ
11.12.2002

 Bütün engellilik gruplarında % 42-90 görme yetmezliği ikincil bir engel olarak saptanmış.
(Cross ve ark 1981 , jJacobson 1985)
 Görme yetmezliği ne derece ciddi ise çocuğun gelişiminin o denli yavaş olduğu bulunmuş.
 Öğrenmenin verimli olması 3 görme basamağının sağlıklı olmasına bağlıdır.
--- Görme keskinliği.
--- Görsel verimlilik.
--- Görsel algı oluşumu.

 Günlük yaşamda görmemizi kullandığımız 4 alan tanımlanmıştır.
--- İletişim becerileri.
--- Yakın çalışma becerileri.
--- Yönelim ve bağımsız hareket.
--- Günlük aktiviteler.

GÖZÜMÜZÜN İŞLEVLERİ
 Görme keskinliği -- görme alanı
 Kontrast görme – renk görme
 Karanlık adaptasyon
 Çift göz – tek görüş – derinlik hissi
 Gözün motor hareketleri

İŞLEVSEL GÖRÜŞÜ RAPOR EDERKEN BELİRTİLECEK ÖZELLİKLER

 İLETİŞİM BECERİLERİ
--- Hangi mesafeden tanıyor
--- Çevre aydınlığının rolü
--- Yüz ifadesi beden dili görülüyor mu?
--- İşitsel iletişimin rolü
--- Dokunma duyusu yeterli mi?

YÖNELİM VE BAĞIMSIZ HAREKET İÇİN
 İşaretler hangi mesafeden görülüyor?
 Göz hareketleri çevreyi araştırmak için yeterli mi?
 Işığa duyarlılık, karanlığa adaptasyon
 Uzağı görmede kullanılan optik sistemler
 Görme bozukluğu bir sonraki gelişim basamağını nasıl etkilemekte?

GÜNLÜK AKTİVİTELER İÇİN
 Yaşıtlarına denk faaliyetler içinde yer alabilir mi?
 Göz – el koordinasyonu
 Çeşitli beceriler esnasında kafa pozisyonu ve çalışma mesafesi
 Görme alanı o beceri için yeterli mi?
YAKIN ÇALIŞMA BECERİLERİ
 Fark edilen ve edilemeyen şekil ve yazı boyutları
 Yakın çalışmadaki görme alanı
 Gerekli olan aydınlık derecesi
 Kullanılan optik sistemler

RAPORUN SONUÇ KISMINDA BELİRTİLMESİ GEREKLİ ÖZELLİKLER
 Görme azlığı bu işlevi nasıl etkilemektedir
 Bu işlevin bir sonraki basamağını nasıl etkileyecektir
 Görme duyusu yeterli değil ise hangi teknikler kullanılacaktır

İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLAR
 Kulağı ve gözü tutan 70 sendrom var
 En sık rastlanan USHER sendromu (%5) ve kızamıkçık sonrası göz tutulumu
 USHER”in 5 tipi var.Retinada retinitis pigmentosa görülüyor ve en sık 10’lu yaşlarda ortaya çıkıyor

USHER SENDROMUNDA
 Çocukta karanlıkta görememe, CS’de azalma, hareket kabiliyeti azalması, görme alanı daralması
 Karanlıkta hareketsiz kalma, ayağını sürümesi, ışık uçuşması ve kamaşma önemli
 Sınıfta
--- Hocaların koyu renk elbise giymesi
--- Koyu duvar önünde ders anlatılması
--- Pencere önünde ders anlatılmaması
--- Erkek hocaların bıyık bırakmaması
önemlidir.
 Biyoloji derslerinde göz hastalıklarına ağırlık verilmeli
 Her yıl öğrenciler göz kontrolünden geçirilmeli
 Görme muayenesi konusunda bir eğitimcinin tercüman olarak yetiştirilmesi
 Erken yaşlarda okuma yazmanın çok iyi öğretilmesi gerekli

MOTOR BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUKLARDA GÖRME BOZUKLUKLARI
 Serebral palsi (CP) en sık
 CP doğum öncesi doğum anı ve sonrasında oluşan, istemli hareket ve denge sistemini tutan bir hastalık
 CP norolojik tutuluma göre sınıflandırılır
 Öğrenme güçlüğü, duyu ve iletişim bozuklukları, kavrama ve algılama güçlüğü görülür
 CP’de görme bozuklukları:
--- Nistagmus, kırma kusurları, şaşılık, akomodasyon bozukluğu, görme alanı defektleri, serebral görme yetmezliğidir.
--- CP’de görme muayenesinde CS, görme alanı göz hareketleri, dikkat eksiklikleri, görsel yönelim, görsel algı değerlendirilmelidir
--- Akomodasyon önemli- hipotoni ve spastik durumlarda değişkenlik gösterir

 CP’de muayenede patolojik refleks nedeni ile fizyoterapist de bulunmalıdır
 Hipoton çocukta görsel stimulasyon kafa kontrolünü geliştirir
 Atetozisde göz odaklama ve takip hareketleri yapılamaz
 Duyu entegrasyonu için baş kontrolü şart
 Bilgisayar teknolojisi önemli
 Tekerlikli sandalye- dürbün gözlük

GELİŞME GERİLİĞİ OLAN ÇOCUKLAR

 DOWN SENDROMU:
--- Yüksek kırma kusurları (miyopi, astigmat), blefarit, allerjik konjüktivit, katarakt, keratokonus, optik atrofi
--- Akomodasyon zayıflığı- yakın gözlük
--- Gözü oğuşturma- keratokonus
--- Görsel hafıza- renk kodlama
DAVRANIŞ BOZUKLUĞU (OTİZM)
 3 yaştan önce, sosyal beceriler ve dil gelişim etkilenir
 Kırma konusu önemli, değerlendirme zor
 Yanlış otizm teşhisi sık (akomodasyon bozukluğu,eccentrik fiksasyon ve serebral görme yetmezliğinde)
SEREBRAL GÖRME ENGELLİLİK (C.G.E.)
 Beyin korteksi, görme yolları veya her ikisinin tutulumu
 Bazı görsel fonksiyonlar geri döner; dikkat eksikliği algılama bozuklukları kalır
 İltihap, travma, tümör, boğulma metabolik hastalıklar neden olur
 %80 CP, %60 epilepsi, %10 sağırlık, %70 zihinsel engellilik birlikte görülür

 Cerebral nedenlerle görme engelli çocukta;
--- Görme keskinliği 0,3- ışık hissi
--- Görme alan defektleri olur
--- Gözler normal yapıda, nistagmus çoğu kez yok
--- Renk görme iyi
--- Kalabalık ortamlarda kaçar
--- Bağımsız hareketi iyidir

 C.G.E. çocukta eğitim önerileri;
--- Şekil kavramı için renk kodlama
--- Karmaşık ortamda güç öğrenir
--- Dikkat kısa sürelidir, sık sık ara verilmeli
--- Cisimleri tanıtırken işitsel ve dokunma uyarıları eşlik etmeli
--- Hareket anlamayı kolaylaştırır

SONUÇ

 TOPLUM SAĞLIĞI AÇISINDAN;
--- Her engelli çocukta görme muayenesi mutlaka yapılmalı
--- 22.yy’de en sık sakatlık nedeni görme yetmezliği
--- toplum sağlığı programları hükümet programlarında görme yetmezliği, az görme ve görsel rehabilitasyona yer verilmeli
--- Konu ile ilgili yeni meslek elemanı yetiştirilmeli ( görme terapisti hareket eğitimcisi gibi)

TEŞEKKÜRLER...