T.C. İSTANBUL İLİ ATA İLKÖĞRETİM OKULU ÖZEL SINIF ÖĞRENCİLERİNİN İŞLEVSEL GÖRMELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ, SONUÇLARIN BİREYSEL EĞİTİM PROGRAMI OLUŞTURMADA Kİ ÖNEMİ

Baykan N, Bitlis T,Doğan H,Özen K,
Temiz F,Yıldırım G, Işık M,
Ercan G, Uzun G

 CP deki görme bozukluklarını görme keskinliğinde azalma, göz küresi devinim bozuklukları, görme alan kayıpları, görsel algı bozuklukları olarak tanımlayabiliriz
 CPli çocuklarda beyne ait nedenlerle görme bozukluklarına %45-70 oranında rastlandığı değişik yazarlar tarafından bildirilmiştir.
 Günlük yaşamda , bir işi planlama ve gerçekleştirmede kullandığımız görüşe İŞLEVSEL GÖRÜŞ diyoruz
 Görsel işlevlerin aksine, işlevsel görüş, nicelik olarak değil, nitelik olarak tariflenir.
 İşlevsel görüşün muayenesi binoküler olarak yapılır.
 Dinamik ortamlarda , işyeri, derslik te yapılan muayene sonrası elde edilen veriler kişilerin görme kapasiteleri hakkında daha gerçekçi sonuç verirler

 T.C.Mill Eğitim Bakanlığı genelinde özel eğitim okulları tek engelli çocuklarımız için açılmıştır. Görme engelliler, işitme engelliler gibi
 İstanbul ili M.Eğ. B. Ata İlköğretim okulunda açılan özel alt sınıfa, SHÇEK ve Türkiye spastik çocuklar vakfınca geliştirilen bir proje sonrasında, zeka seviyesi eğitilebilir ve üzeri olan CP li çocuklar kaydedilmiş, 5 yıl önce eğitim ve öğretime başlanmıştır.
 Çalışmamızda, bu okuldaki S.P.li çocukların bireysel eğitim ve rehabilitasyon programlarını yapmak amacı ile işlevsel görmelerini değerlendirdik.

YÖNTEM VE GEREÇLER
 33 öğrenciden, velisinin izin verdiği 30 öğrenci çalışma kapsamına alındı. Çocukların yaşları 8-17 arasında değişmekte idi. Ortalama yaş 10.5 olarak bulundu. 20 erkek, 10 kız çocuk vardı
 Sınıf öğretmenlerine çocukların görsel davranışlarını izlemeleri ve izlenimlerini yazmaları için çizelgeler dağıtıldı.
 Tüm muayeneleri veli ve sınıf öğretmeni izledi. Bu şekilde derslikte öğrencilerin görsel bilgiye ulaşmada öğrencilerinin zayıf ve güçlü özelliklerini tanıdılar.
 MuayenedeLEA-TEST sistemleri kullanıldı

BULGULAR
 Olgularımızdan 16 çocukta spastik, 3 çocukta atetoid, 3 çocukta ataksik ve 6 çocukda da miks tip S.P vardı. 2 çocukta parapleji mevcut idi.
 Açma-kapama ile 15 gözde orthofori, 7 gözde içe, 8 gözde dışa kayma vardı.
 5 gözde fiksasyon hiç yoktu, 14 gözde
fiksasyon kısa süreli idi

UZAK GÖRME KESKİNLİĞİ
Öğrenci sayısı G.K.
7 0.1 ve daha az
16 0.1-0.3
7 0.4 ve daha fazla

YAKIN GÖRME KESKİNLİĞİ
 Tektek sembollerle ortalama 0.35, kalabalık sembollerle 0.25 olarak bulundu.
GÖZ HAREKETLERİ
 2 çocuk da hiç göz hareketi yoktu. Her yöne kafalarını çevirerek bakıyorlardı
 1 çocukta tüm göz hareketleri normal idi. S.P. li tüm çocuklarda hareketli cisimleri başla takip, bakış değiştirme , bakışı yönlendirme işlevlerinde farklı derecelerde bozukluk vardı

GÖRME ALANI
Görme alanının konfrontasyonla değerlendirilmesinde:

 9 olguda ölçüm yapılamadı
 13 olguda alt yarı, 8 olguda santral, 6 olguda da periferik görme alanında kayıplar olduğu düşünüldü.
 Bakış güçlükleri ve ataksik hareketler nedeni ile muayene bize sadece fikir verdi.

ÖNERİLER
ÖNERİ OLGU NO
Pozisyonlama 14
Stand 16
Gözlük muay. 12
Filtre 4
Dürbünlü gözlük 3
Ayaklı büyüteç 8
Yakın gözlük 4
İşitsel eğitim 4
Bilgisayar oyun 12
Typoskop 7
Şaşılık amel. 3
Aile eğitimi 3
El-göz koord. çalış 6

TARTIŞMA
 Beyin hasarı sonrası görsel hayalin kalitesi solar, soluk hayal, odaklama ve göz devinim bozukluklarına neden olur.
 İkisi hariç tüm çocuklarımızda takip hareketlerinde bozukluk vardı. Bu da okuma güçlükleri, sınıfta öğretmeni takip, okurken sıra kaybetme, dikkat dağılması ve çabuk yorulma gibi öğrenme güçlüklerine neden olmakta idi.
 Bu amaçla Ace-reader yazılım
programı önerildi, GYTE de
program Türkçeleştirildi.

 CP li çocuklarda beyne ait görsel işlevlerin muayenesinde dikkat edilmesi gerekli konular,
- Beyne giden görsel hayalin kalitesi
- Okülomotor işlevler ve bunun vücut - baş kontrolü ile ilişkisi
- Yüksek kortikal merkezlerde bu bilgilerin kodlanması, görsel algı oluşumu süreçleridir
 Çocuğun dinamik bir süreç olması, süreğen gelişimi, tıbbi bir süreç olan işlevsel görme muayenesinin, eğitim amaçlı olarak yapılmasını zorunlu hale getirmiştir. Aksi durum, okul ortamında bir çok çocuğun anlaşılamaması,, otistik, zihinsel engelli, disleksik, dikkat dağınıklığı gibi yanlış tanı almasına neden olabilir

Bu nedenle
 -Görme keskinliği ve görme alanında hafif değişiklikler olan çocuklarda yüksek kortikal merkez işlevlerinde bozukluk daima akılda bulundurulmalıdır. Ör. Hafif PVL
 -Ön görme yolları bozukluğu olanda, beyine ait görme engellilik hatırlanmalıdır. Ör. ROP de
 -Beyne ait görme engeli olan çocukta ön segment muayenesi ve gereği Ör. Gözlük, şaşılık ameliyatı ertelenmemelidir.
 -CP li çocukta görme bozukluklarının çeşitliliği ve değişken sonuçları nedeni ile etkili yöntemlerin saptanmasında takım çalışması ve işbirliği şarttır.
 -Erken tanı ve tanı ile eş zamanlı habilitasyon çalışmaları CP ve görme engelli çocukların gelişimi açısından çok önemlidir.

Muayene sonrasında önerilerimizi 4 grupda topladık
1. GÖRSEL KOMUT VERMEK: Bak, ara ,bul, nerede, göster gibi görsel dikkatlerini toplamaya ve yönlendirmeye dönük yönergelerin sıklıkla verilmesi,
2. DİĞER DUYULARIN ENTEGRASYONU: Dinleyerek öğrenme, okurken parmakla üstünden gitme gibi taktil destek uygulama
3. OPTİK VE OPTİK OLMAYAN SİSTEMLER:
typoskop, Stand, kalın çizgili yazı kağıdı, CCTV,ayaklı büyütec gibi
4. ÇEVRE DÜZENLEMESİ VE POZİSYONLAMA: Çocukların görsel bilgiyi en iyi kavrayacak şekilde, ayakları yere basarak ve kendilerini emniyette hissettikleri oturma pozisyon ayarlamaları yapıldı. Ellerini kullanabildikleri, el-göz koordinasyonunun en az zahmetle yapılabileceği masa ayarlamaları yapıldı. Kontrası arttırmak amacı ile sıraların üzeri siyah kartonla kaplandı.

Sonuç:
 Muayene sürecinin ve takip eden dönem içinde eğitimci-aile-sağlıkcı arasında süreğen bilgi paylaşımı çocuğun görme ile ilgili kapasitesi hakkında en geniş bilgi oluşumunu sağlar
 Görme engelli çocuklarımızı eğitim planlaması amacı ile
- Okülo- motor işlevler
- Görsel- duyusal işlevler
- Görsel- algısal işlev bozuklukları
- Görme- motor işlev bozuklukları diye sınıflandırmamız gerekmektedir.

 Bu çerçevede bu çocuklarımızın, teşhisle eş zamanlı olarak,
-rutin göz muayenesi
-işlevsel görme muayenesi
-az görme muayenesi
-görsel algı değerlendirilmesi yapılmalıdır.
 Görsel algı muayenesi özel eğitimci, çocuk gelişim uzmanı ve psikologlar tarafından, diğer muayeneler konusunda uzmanlaşmış göz hekimi tarafından yapılır.
 Elde edilen bulgular, yazılı olarak rapor edilmelidir. Bu rapor, eğitim ortamı, çekirdek içerik ve genişletilmiş çekirdek içerik, meslek seçimi için tüm engelli çocuklarda yol haritası konumundadır.
 Ülkemiz koşullarında, ilgili uzman ( görme, oryantasyon – mobilite, meşguliyet terapisti) yetiştirilmesi ve değerlendirme ünitelerinin açılmasına, büyük bir gereksinim vardır

Sabrınız için teşekkür ederiz.