ÇOCUKLARDA KORTİKAL GÖRME ENGELLİLİK

Kortikal görme sorunları, beyne ait nedenlerle ilgili görme sorunları olup gelişmiş ülkelerde çocuklarda en sık rastlanan az görme etkenidir. Arka görme yolları ve yüksek kortikal merkezlerin tutulumu ile ortaya çıkar ve tam görmeden, körlüğe kadar giden az görmeye neden olurlar. Kortikal görme engelli çocuklarda (KGEÇ) , körlük, ışığı dahi görememe, gelişen teknolojiler, tıbbi ve cerrahi teknikler sonrasında, çok ender görülmektedir.

Kortikal görme engellilik sebebleri arasında, prematüre doğumlarda sık görüldüğü gibi, beynin oksijensiz kalması, beyin iskemisi, ensefalit, menenjit gibi iltihaplar, kafa travması, doğumsal anomaliler sayılabilir. KGEÇ da klinik tabloya serebral palsi gibi motor bozukluklar, epilepsi, sağırlık eşlik edebilir ki bu durum çocuğun klinik tablosunu, gelişimini daha da ağırlaştırır.

KGEÇ müşterek bazı görsel davranışlar vardır:

-Gün içinde görmeleri değişkendir. Bir görür gibi, bir görmez gibi davranırlar.
-Gözlerinin ucu ile bakarlar,
-Hareketli cisimler daha çok ilgilerini çeker,
-Renk görme bozulmamıştır, özellikle sarı ve kırmızı rengi severler,
-TV de ağır hareketli programları severler,
-Eşyaları yer değiştirince hırçınlaşırlar,
-Büyükleri ve büyüklerle sohbeti severler,
-Kalabalık mekanları, alışveriş merkezlerini sevmezler,
-Derinlik hisleri gelişmemiştir,
-Baktıkları cisme yaklaşırlar,
-Yeni cisim ve eşyaları kullanmak istemezler,
-Karmaşık ortamlarda görmeyi kullanmada zorlanırlar

Çoğu kez bu çocuklarda göz muayenesinde patoloji saptanmaz. Hikaye ve görüntüleme yöntemleri ve elektrofizyolojik tetkikler sonrasında beyne ait nedenlerle görme engelli olduğu söylendiğinde çocuğun işlevsel görme değerlendirilmesinin yapılarak bireysel raporunun hazırlanması, çocuğun eğitimi için olmaz ise olmazdır. İşlevsel görme muayenesini ülkemiz koşullarında bu çocukların muayenesi ile yoğunlaşmış , uzmanlaşmış göz hekimi yapar. Muayene sonrasında verilecek rapor çocuk için bir yol haritası konumundadır.

İşlevsel görme muayenesi klasik göz hekiminin yaptığı ve teşhis amacı taşıyan muayeneden farklı olarak, çocuğun neyi, nasıl gördüğü algıladığını araştıran bir muayene yöntemidir. Bu muayene sonrasında aileler, çocuğun yakın ve uzak için kullandığı görmeyi, okuma şeklini ve karşılaştığı güçlükleri, görmesini günlük yaşamda, iletişim ve öz bakım becerilerinde kullanma biçimini öğrenir, normal gelişen yaşıtları, kardeşleri ile mukayese ederek çocuğun nerede güçlük çektiğini, görmedeki zayıf ve güçlü yönlerini anlarlar. Muayenenin anne ve sınıf hocası, varsa fizyoterapistin varlığında ve gerçek ortamlarda, evde, sınıfta, terapi merkezinde yapılması daha yararlı olur. Muayene sonrasında çocuğun zayıf olduğu alanlarda diğer duyu yöntemleri ile destek modaliteler geliştirilir ve fizik çevre ayarlamaları yapılır.

Ülkemiz koşullarında KGEÇ lara ait en sık rastlanan problem bu çocukların eğitimleri olmaktadır. Göz yapıları normal olduğu için bu çocuklar kapasitelerinin altında veya üstünde değerlendirilmekte, rehberlik araştırma merkezlerinden tanı alamamakta, uzmanlarca zihinsel yetmezlik, otistik, öğrenme güçlüğü tanıları alabilmektedirler. Farklı öğrenen çocuklar oldukları için mutlaka işlevsel görme muayenesi sonrasında en uygun öğrenme programı ve adaptif yöntemler belirlenmeli, tüm bilgiler sınıf öğretmenleri ve arkadaşları ile paylaşılmalıdır. Çalışmaların aile-sağlıkçı-eğitimci üçgeninde ve takım çalışması şeklinde yapılması çok yararlı olur.

KGEÇ larda en önemli dönem yaşamın ilk iki yılıdır. Beyin plastisitesi bu dönemde yüksek olduğu için yüksek risk grubundaki bebekler dikkatle izlenmelidir. Tanı ile eş zamanlı olarak erken müdahale çalışmalarına başlanmalıdır. Konuyu bilmeyen, önemini kavramayan sağlıkçıların ailelere, ‘Hiç dolaşmayın, yapacak bir şey yok, çocuk büyüdükçe görmesi
düzelir ‘şeklindeki yaklaşımları en kıymetli yılların kaybına neden olmaktadır.

Doç. Dr. Nazan Baykan
AYAN GÖRME MERKEZİ